Jedenaście eksponatów należących przed wojną do Muzeum Komunikacji w Warszawie wróciło do Polski po ponad 80 latach. Zrabowane podczas II wojny światowej zabytki odnaleziono w zbiorach Deutsches Technikmuseum w Berlinie. Po raz pierwszy od zakończenia wojny udało się skutecznie odzyskać obiekty pochodzące z tej przedwojennej kolekcji.
12-VIII-2026r. w Stacji Muzeum w Warszawie odbył się briefing prasowy otwierający wystawę „Dziedzictwo Odzyskane”. Po raz pierwszy publicznie zaprezentowano na niej jedenaście eksponatów z kolekcji przedwojennego Muzeum Komunikacji w Warszawie, które powróciły do Kraju 04-VIII-2026r.
Obiekty zostały zrabowane podczas II wojny światowej, a następnie znalazły się w zbiorach Deutsches Technikmuseum w Berlinie. Ich odzyskanie jest pierwszym od zakończenia wojny skutecznie przeprowadzonym zwrotem muzealiów należących do przedwojennego Muzeum Komunikacji.
– Do Polski powróciło 11 miniaturowych eksponatów kolejowych z przedwojennego Muzeum Komunikacji w Warszawie, które od dziś będą prezentowane i dostępne dla zwiedzających w Stacji Muzeum w Warszawie. To kolejny sukces restytucyjny Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które podejmuje wszelkie możliwe działania, aby odnaleźć i przywrócić do macierzystych kolekcji polskie dobra kultury zrabowane i zaginione podczas II wojny światowej – mówił Maciej Wróbel, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Jak poinformował, od 2008r. w wyniku zakończenia 153 spraw restytucyjnych do Polski powróciło 919 obiektów z 14 krajów. W samym 2025r. odzyskano 101 obiektów w ramach 25 spraw, natomiast w 2026r. – 36 obiektów w wyniku 16 spraw.
– Ich odzyskanie nie byłoby możliwe, gdyby nie praca zespołowa wielu osób: pracowników Ministerstwa, muzealników, badaczy, historyków sztuki, konserwatorów zabytków. To dzięki ich pracy, ich zaangażowaniu w proces restytucji polskie dziedzictwo wraca do domu, za co bardzo dziękuję – dodał Maciej Wróbel.
Wśród odzyskanych muzealiów znalazły się m.in. model aerodynamicznej lokomotywy parowej z 1934r. oraz fragment modelu wagonu aerodynamicznego zachowany w oryginalnej międzywojennej kolorystyce. Eksponaty są świadectwem rozwoju polskiej techniki kolejowej oraz osiągnięć polskich inżynierów.
– Powrót tych bezcennych eksponatów do Warszawy po ponad 80 latach jest wydarzeniem o wyjątkowym znaczeniu dla naszego dziedzictwa kulturowego. Odzyskujemy nie tylko cenne muzealia, ale także fragment historii polskiej techniki, nauki i transportu, który przez dekady pozostawał poza granicami kraju. Jesteśmy dumni, że Stacja Muzeum może dziś przywracać pamięć o dokonaniach kolejnych pokoleń polskich inżynierów i udostępniać odzyskane skarby mieszkańcom Mazowsza i gościom z całej Polski – powiedział marszałek województwa.
Powrót zabytków był rezultatem wieloletnich badań proweniencyjnych prowadzonych zarówno w Polsce, jak i w Niemczech. W 2025r. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wszczęło formalną procedurę restytucyjną. Zakończyła się ona w 2026r. przekazaniem Polsce wszystkich jedenastu muzealiów.
Dyrektor Stacji Muzeum Emilia Oleksiak zwrócił uwagę, że przedwojenne Muzeum Komunikacji należało do najważniejszych placówek muzealnych II Rzeczypospolitej zajmujących się historią transportu.
– To nie jest po prostu powrót jedenastu muzealiów. Do Warszawy wróciły eksponaty z kolekcji jednego z najważniejszych muzeów II Rzeczypospolitej, które dokumentowało rozwój polskiej komunikacji i osiągnięcia naszych inżynierów. Przed wojną Muzeum Komunikacji zgromadziło jedną z najcenniejszych kolekcji techniki transportu w Europie Środkowej. II wojna światowa przerwała rozwój tej wyjątkowej instytucji i doprowadziła do rozproszenia jej zbiorów. Dzisiejszy powrót pierwszych odzyskanych eksponatów oznacza nie tylko odzyskanie cennych muzealiów, ale także symboliczne odbudowywanie kolekcji, której tradycję kontynuuje Stacja Muzeum – podkreślił Emilia Oleksiak.
W briefingu uczestniczył również zastępca dyrektora Deutsches Technikmuseum w Berlinie Menekse Wenzler wraz z pracownikami niemieckiej placówki. Obecność przedstawicieli berlińskiego muzeum miała podkreślić znaczenie współpracy polskich i niemieckich muzealników, która odegrała istotną rolę w zakończeniu postępowania restytucyjnego.
Wystawa „Dziedzictwo Odzyskane” przedstawia historię przedwojennego Muzeum Komunikacji, wojenne losy jego kolekcji oraz działania podejmowane przez wiele lat w celu odnalezienia i odzyskania zrabowanych zabytków. Przy jej przygotowaniu wsparcia udzielił m.in. prof. Zbigniew Tucholski z Instytutu Historii Nauki PAN.
Odzyskane eksponaty można oglądać w Stacji Muzeum przy ul. Towarowej 3 w Warszawie. Placówka jest instytucją kultury Samorządu Województwa Mazowieckiego współprowadzoną z Polskimi Kolejami Państwowymi S.A.
Recovered after 80 years. Looted Polish museum artifacts return from Berlin
Eleven artifacts that belonged to the prewar Museum of Transportation in Warsaw have returned to Poland after more than 80 years. The objects, looted during World War II, were discovered in the collections of the Deutsches Technikmuseum in Berlin. This is the first successful return since the end of the war of objects originating from this prewar collection.
On August 12, 2026, a press briefing opening the exhibition “Recovered Heritage” was held at Stacja Muzeum in Warsaw. For the first time, eleven artifacts from the collection of the prewar Museum of Transportation in Warsaw were presented publicly. They had returned to Poland on August 4, 2026.
The objects were looted during World War II and subsequently became part of the collections of the Deutsches Technikmuseum in Berlin. Their recovery marks the first successful return since the end of the war of museum objects belonging to the prewar Museum of Transportation.
“Eleven miniature railway exhibits from the prewar Museum of Transportation in Warsaw have returned to Poland and, beginning today, will be displayed and made available to visitors at Stacja Muzeum in Warsaw. This is another restitution success of the Ministry of Culture and National Heritage, which undertakes every possible effort to locate Polish cultural property looted and lost during World War II and return it to its original collections,” said Maciej Wróbel, Secretary of State at the Ministry of Culture and National Heritage.
According to Wróbel, since 2008, 919 objects from 14 countries have returned to Poland following the completion of 153 restitution cases. In 2025 alone, 101 objects were recovered in 25 cases, while in 2026, 36 objects were recovered as a result of 16 cases.
“Their recovery would not have been possible without the teamwork of many people: Ministry employees, museum professionals, researchers, art historians and monument conservators. It is thanks to their work and their commitment to the restitution process that Polish heritage is coming home, for which I am very grateful,” Maciej Wróbel added.
Among the recovered artifacts are a model of a streamlined steam locomotive from 1934 and a fragment of a model streamlined railcar retaining its original interwar color scheme. The exhibits are valuable evidence of the development of Polish railway technology and the achievements of Polish engineers.
Marshal of the Mazovian Voivodeship Adam Struzik emphasized the significance of the collection’s return not only for museums, but also for preserving the history of Polish science and technology.
“The return of these priceless exhibits to Warsaw after more than 80 years is an event of exceptional significance for our cultural heritage. We are recovering not only valuable museum objects, but also a fragment of the history of Polish technology, science and transportation that remained outside the country for decades. We are proud that Stacja Muzeum can today restore the memory of the achievements of successive generations of Polish engineers and make these recovered treasures available to the residents of Mazovia and visitors from all over Poland,” Adam Struzik said.
The return of the artifacts was the result of many years of provenance research conducted in both Poland and Germany. In 2025, the Ministry of Culture and National Heritage initiated the formal restitution procedure. It concluded in 2026 with the transfer of all eleven museum objects to Poland.
Director of Stacja Muzeum Emilia Oleksiak pointed out that the prewar Museum of Transportation was one of the most important museums of the Second Polish Commonwealth devoted to the history of transportation.
“This is not simply the return of eleven museum objects. Exhibits from the collection of one of the most important museums of the Second Polish Commonwealth have returned to Warsaw. That museum documented the development of Polish transportation and the achievements of our engineers. Before the war, the Museum of Transportation assembled one of the most valuable collections of transportation technology in Central Europe. World War II interrupted the development of this exceptional institution and led to the dispersal of its collections. Today’s return of the first recovered exhibits means not only the recovery of valuable museum objects, but also the symbolic rebuilding of a collection whose tradition is continued by Stacja Muzeum,” Emilia Oleksiak emphasized.
The briefing was also attended by Menekse Wenzler, Deputy Director of the Deutsches Technikmuseum in Berlin, together with employees of the German institution. The presence of representatives of the Berlin museum underscored the importance of cooperation between Polish and German museum professionals, which played a significant role in bringing the restitution process to a successful conclusion.
The exhibition “Recovered Heritage” presents the history of the prewar Museum of Transportation, the wartime fate of its collection and the efforts undertaken over many years to locate and recover the looted artifacts. Its preparation was supported, among others, by Prof. Zbigniew Tucholski of the Institute for the History of Science of the Polish Academy of Sciences.
The recovered exhibits can be viewed at Stacja Muzeum at 3 Towarowa Street in Warsaw. The museum is a cultural institution of the Mazovian Voivodeship Government, jointly operated with Polish State Railways S.A.
