1 marca 2026 roku gmina Nasielsk uczci Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Uroczystości rozpoczną się o godz. 10:45 w Popowie Borowym przy pomniku poświęconym żołnierzom podziemia niepodległościowego z lat 1940–1951. Złożenie kwiatów i chwila zadumy nad losem Niezłomnych będą wyrazem szacunku dla tych, którzy po 1945 roku nie złożyli broni i do końca pozostali wierni przysiędze złożonej Rzeczypospolitej. O godz. 11:30 w kościele w Nunie odprawiona zostanie Msza Święta w intencji Żołnierzy Wyklętych, ich rodzin oraz wszystkich poległych w walce o wolną Polskę.
Kim byli Żołnierze Wyklęci?
Żołnierze Wyklęci (Niezłomni) to żołnierze i członkowie organizacji niepodległościowych, którzy po lipcu 1945 roku – mimo formalnego zakończenia wojny i rozwiązania Armii Krajowej – nie uznali legalności władzy komunistycznej narzuconej Polsce przez Związek Sowiecki. Kontynuowali walkę zbrojną przeciwko sowietyzacji kraju, przeciwko kolektywizacji wsi, przeciwko zniewoleniu politycznemu i przeciwko terrorowi UB. Największa aktywność podziemia antykomunistycznego przypada na lata 1945–1948, choć ostatnie oddziały walczyły aż do połowy lat 50.
Na północnym Mazowszu najtragiczniejszym epizodem była obława w Popowie Borowym 23 czerwca 1950 roku. W walce zgrupowania zginęli:
- ppor. Władysław Grudziński „Pilot”
- ppor. Kazimierz Chrzanowski „Wilk”, „Ketling”
- ppor. Czesław Wilski „Brzoza”, „Zryw”
- ppor. Hieronim Żbikowski „Gwiazda”, „Twardowski”
To właśnie im poświęcony jest pomnik w Popowie Borowym – miejsce, gdzie 1 marca mieszkańcy gminy Nasielsk będą składać kwiaty.
Kto odpowiada za męczeństwo Żołnierzy Wyklętych?
Bezpośrednimi wykonawcami represji byli funkcjonariusze:
- Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) i jego terenowe struktury – Wojewódzkie Urzędy Bezpieczeństwa Publicznego (WUBP)
- Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW)
- Wojskowej Służby Bezpieczeństwa
- Milicji Obywatelskiej
- jednostek NKWD i SMIERSZ stacjonujących w Polsce do 1947 roku
Za polityczną odpowiedzialność ponoszą:
- Józef Stalin i kierownictwo KPZR – to oni narzucili Polsce model stalinowski i kierowali represjami
- komunistyczne kierownictwo PPR/PZPR – Bierut, Berman, Minc, Radziwiłł, Zambrowski
- generałowie sowieccy i polscy wykonawcy rozkazów Moskwy: Rokossowski, Świerczewski, Spychalski, Korczyc, Rola-Żymierski
Bezpośrednimi sprawcami śmierci żołnierzy z Popowa Borowego byli funkcjonariusze KBW i UB z powiatu nowodworskiego i płońskiego. Rozkaz likwidacji grup podziemia wydawany był na szczeblu wojewódzkim, a często konsultowany z sowieckimi doradcami.
Dlaczego nazywamy ich Wyklętymi?
Przez prawie pół wieku PRL propaganda komunistyczna przedstawiała ich jako „bandytów”, „faszystów”, „wrogów ludu”. Ich nazwiska usuwano z tablic, groby dewastowano, rodziny szykanowano. Dopiero po 1989 roku prawda zaczęła wracać – choć bardzo powoli i z oporami. Dopiero w 2011 roku Sejm ustanowił 1 marca Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Wyklętych.
W gminie Nasielsk pamięć o Niezłomnych jest żywa – pomnik w Popowie Borowym, Msza w Nunie, lokalne obchody – to dowód, że historia nie została wymazana.
Cześć i chwała Bohaterom.
The Unbroken from Popowo Borowe
The Nasielsk municipality is once again joining nationwide commemorations of the National Day of Remembrance of the Cursed Soldiers. This year’s observances will carry both a local and symbolic dimension, recalling the tragic fate of the post-war independence underground in northern Mazovia.
On March 1, 2026, the Nasielsk municipality will commemorate the National Day of Remembrance of the Cursed Soldiers. The ceremonies will begin at 10:45 a.m. in Popowo Borowe at the monument dedicated to members of the independence underground from the years 1940–1951. The laying of flowers and a moment of reflection will pay tribute to those who, after 1945, did not lay down their arms and remained faithful to the oath sworn to the Polish Commonwealth.
At 11:30 a.m., a Holy Mass will be celebrated at the church in Nuna for the Cursed Soldiers, their families, and all those who fell fighting for a free Poland. The liturgy will serve as the spiritual centerpiece of the commemorations.
The observances in the Nasielsk municipality recall that in Nowy Dwór County, as throughout Poland, the end of the war with Germany marked the beginning of a new struggle – against Soviet-imposed communism and its Polish apparatus of repression. For many members of the underground, the war did not end in 1945.
The Cursed Soldiers, also known as the Unbroken, were soldiers and members of independence organizations who, after July 1945, despite the formal dissolution of the Home Army, refused to recognize the legitimacy of the communist authorities subordinated to the Soviet Union. They continued armed resistance against the sovietization of the country, forced collectivization, political enslavement, and the terror of the security services. The peak of underground activity occurred between 1945 and 1948, though the last units fought until the mid-1950s.
In northern Mazovia, one of the most tragic episodes was the manhunt in Popowo Borowe on June 23, 1950. In the clash, Second Lieutenant Władysław Grudziński “Pilot”, Second Lieutenant Kazimierz Chrzanowski “Wilk”, “Ketling”, Second Lieutenant Czesław Wilski “Brzoza”, “Zryw”, and Second Lieutenant Hieronim Żbikowski “Gwiazda”, “Twardowski” were killed. The monument in Popowo Borowe, where residents will lay flowers on March 1, is dedicated to them.
Direct perpetrators of repression against the Cursed Soldiers included officers of the Ministry of Public Security and its regional branches, the Internal Security Corps, the Military Security Service, the Citizens’ Militia, and NKVD and SMERSH units stationed in Poland until 1947. Political responsibility lay with Joseph Stalin and the leadership of the CPSU, as well as the communist leadership of the PPR and PZPR, implementing the Stalinist model imposed on Poland.
For decades, communist propaganda portrayed the Cursed Soldiers as “bandits” and “enemies of the people”. Their names were erased from public memory, graves desecrated, and families persecuted. Only after 1989 did the gradual restoration of historical truth begin, culminating in 2011 with the establishment of March 1 as the National Day of Remembrance of the Cursed Soldiers.
Local commemorations in the Nasielsk municipality, the monument in Popowo Borowe, and the Mass in Nuna testify that the memory of the Unbroken in northern Mazovia has endured.
