Dwie tabliczki z nazwiskami na jednym krzyżu, zarzuty dotyczące miejsc pochówku mieszkańców domów pomocy społecznej i pytania o nadzór nad pogrzebami finansowanymi przez samorząd. Sprawa jednej z kwater cmentarza parafialnego w Nasielsku budzi wątpliwości, które wymagają wyjaśnienia. Proboszcz parafii św. Wojciecha ks. Szczepan Bugaj stanowczo zaprzecza, jakoby podczas prac porządkowych usunięto jakiekolwiek groby lub szczątki zmarłych. Podkreśla, że parafia jedynie uporządkowała teren, ponosząc wszystkie związane z tym koszty.
Dwa nazwiska na jednym krzyżu
Na jednej z fotografii znajdują się tabliczki upamiętniające Zofię Gapińską, zmarłą 30-XI-2021r., oraz Annę Drochocką, zmarłą 5-I-2021r. Na innej widnieją nazwiska Katarzyny Korczakowskiej, zmarłej 17-III-2022r., i Anny Juńczyk, zmarłej 17-II-2024r. Redakcja otrzymała również kolejne fotografie przedstawiające podobne oznakowanie.
Sam fakt umieszczenia dwóch tabliczek na jednym krzyżu nie stanowi jednak dowodu nieprawidłowości. Zdjęcia nie pozwalają ustalić, czy obie osoby spoczywają w jednym grobie, czy też krzyż oznacza sąsiadujące miejsca pochówku. Nie wynika z nich również, jaki był rodzaj pochówku, konstrukcja grobu ani czy w późniejszym okresie wykonywano przy nim jakiekolwiek prace.
Należy przy tym pamiętać, że daty umieszczone na tabliczkach są datami śmierci, nie zaś pogrzebów. Ustalenie dokładnej chronologii pochówków wymaga sprawdzenia dokumentacji cmentarnej.
Informator stawia zarzuty. Proboszcz zaprzecza
Sprawą zainteresował redakcję informator, który zastrzegł anonimowość. Według jego relacji w części cmentarza przeznaczonej na pochówki mieszkańców domów pomocy społecznej miało dochodzić do umieszczania kolejnych zmarłych w niedawno wykorzystywanych grobach.
Informator twierdzi również, że teren został następnie wyrównany, część oznaczeń usunięto, a miejsca miały być przeznaczane na następne pochówki.
Są to poważne zarzuty, jednak zgromadzony dotychczas materiał nie pozwala uznać ich za udowodnione. Nie dysponujemy dokumentacją, która łączyłaby poszczególne fotografie z numerami grobów, datami pochówków i zapisami w księgach cmentarnych.
O wyjaśnienie sprawy zwróciliśmy się do proboszcza parafii św. Wojciecha w Nasielsku, ks. Szczepana Bugaja.
Duchowny zdecydowanie zaprzecza, aby podczas prac porządkowych usunięto jakiekolwiek groby, wydobywano szczątki lub przenoszono pochowane osoby.
Z jego relacji wynika, że przeprowadzone działania miały wyłącznie charakter porządkowy. Dotyczyły części cmentarza, na której grzebane są między innymi osoby zmarłe w domach pomocy społecznej.
Teren wyrównano, obsiano trawą i wykonano krawężniki. Wszystkie te prace, jak podkreśla proboszcz, zostały sfinansowane ze środków parafialnych.
Według ks. Bugaja żaden z pochowanych nie został usunięty ze swojego miejsca spoczynku. Zmarli nadal pozostają w swoich grobach, a przeprowadzone roboty miały jedynie poprawić wygląd i stan zaniedbanej części nekropolii.
To istotne wyjaśnienie, ponieważ samo wyrównanie terenu, uporządkowanie mogił czy zmiana ich zewnętrznego wyglądu nie oznaczają likwidacji grobów.
Czy można odnaleźć wszystkie miejsca pochówku?
Podczas wspólnej wizyty na cmentarzu ks. Szczepan Bugaj poinformował również o przeprowadzonej inwentaryzacji.
Według proboszcza możliwe jest wskazanie miejsc pochówku widocznych na przekazanych redakcji fotografiach. Duchowny przyznał jednocześnie, że nie wszystkie dawne oznaczenia przetrwały. Dotyczy to zwłaszcza grobów sprzed około dwudziestu lat.
W rozmowie wspomniał także o jednej lub dwóch ekshumacjach przeprowadzonych na życzenie rodzin, które odnalazły swoich bliskich. Nie był jednak pewien dokładnej liczby takich przypadków.
Należy wyraźnie oddzielić te informacje od zarzutów przedstawionych przez anonimowego informatora. Ekshumacja przeprowadzona na wniosek rodziny, zgodnie z obowiązującymi przepisami, jest czymś zupełnie innym niż zarzucane usuwanie szczątków podczas prac porządkowych.
Wyjaśnienia proboszcza wskazują, że parafia nie likwidowała grobów, lecz porządkowała teren na własny koszt.
Pozostaje jednak kwestia ewidencji. Czy po przeprowadzonych pracach każde miejsce pochówku można bez trudności odnaleźć? Czy wszystkie zmiany w oznakowaniu zostały odpowiednio udokumentowane? Czy księgi cmentarne pozwalają jednoznacznie przyporządkować nazwiska zmarłych do konkretnych grobów?
Odpowiedzi na te pytania wymagałyby porównania dokumentacji z rzeczywistym rozmieszczeniem miejsc pochówku.
Fotografia otwartej mogiły
Osobnym elementem materiału przekazanego redakcji jest fotografia, która – zdaniem informatora – przedstawia otwartą mogiłę podczas przygotowań do kolejnego pochówku.
Według jego relacji pod zdjętą płytą nagrobną miała być widoczna trumna, której nie przykrywała ziemia.
Redakcja nie przeprowadziła dotychczas odrębnego postępowania wyjaśniającego okoliczności wykonania tej fotografii. Nie ustalono daty jej powstania, dokładnej lokalizacji grobu, rodzaju prowadzonych prac ani przyczyn odsłonięcia trumny.
Nie wiadomo również, czy przedstawiona sytuacja była związana z legalnie wykonywanymi czynnościami cmentarnymi, czy z innymi okolicznościami.
Dlatego nie przypisujemy nikomu odpowiedzialności za sytuację przedstawioną przez informatora. Samo zdjęcie, bez znajomości jego kontekstu i odpowiedniej dokumentacji, nie pozwala stwierdzić, że doszło do naruszenia przepisów.
Informację tę odnotowujemy jako kolejny sygnał wymagający ewentualnego sprawdzenia, a nie jako dowód nieprawidłowości.
MOPS zlecił 46 pogrzebów. W zestawieniu brakuje jednego
Istotną częścią sprawy są dokumenty dotyczące pogrzebów organizowanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Nasielsku.
W odpowiedzi z 4-VIII-2025r. MOPS poinformował, że od 2021r. zlecił łącznie 46 pogrzebów.
W przedstawionym zestawieniu wskazano jednak 39 pochówków tradycyjnych oraz sześć kremacji. Daje to 45 pogrzebów, a więc o jeden mniej niż podana łączna liczba.
Rozbieżność wymaga wyjaśnienia. Nie wiadomo, czy jest skutkiem omyłki rachunkowej, błędu w zestawieniu, czy pominięcia jednego przypadku.
Trzeba jednocześnie zaznaczyć, że przedstawione dane dotyczą wszystkich pogrzebów zleconych przez MOPS w objętym odpowiedzią okresie. Nie określają, ilu zmarłych było mieszkańcami domów pomocy społecznej. Nie stanowią również pełnego bilansu za 2025r. ani nie obejmują 2026r.
W tej samej odpowiedzi ośrodek poinformował, że nie prowadzi ewidencji lokalizacji grobów, ponieważ obowiązek ten należy do zarządcy cmentarza.
MOPS zadeklarował również, że każdy organizowany przez niego pogrzeb obejmuje umieszczenie tabliczki identyfikacyjnej w dniu pochówku. Ośrodek zapewnił, że nie ingerował w groby ani nie uzgadniał prac zmieniających ich wygląd.
Są to informacje dotyczące czynności wykonywanych na zlecenie MOPS. Nie rozstrzygają natomiast, w jakim stanie znajdowały się poszczególne groby po upływie kolejnych miesięcy lub lat.
Ponad 118 tys. zł na pochówki
Kolejne informacje znalazły się w piśmie burmistrza Nasielska Radosława Kasiaka z 25-VIII-2026r.
Burmistrz wskazał, że w latach 2021–2025 wykonawcą usług pogrzebowych na rzecz gminy było Polskie Centrum Szkolnictwa Funeralnego Sp. z o.o. z Pomiechowa.
Łączna wartość usług wyniosła 118 226,80 zł.
Urząd poinformował jednocześnie, że nie posiada informacji ani skarg dotyczących usuwania grobów. Nie prowadził również rozmów z parafią w tej sprawie.
Według stanowiska gminy jej obowiązki związane z organizacją pogrzebu kończą się po wykonaniu usługi i rozliczeniu faktury. Późniejsze utrzymanie miejsca spoczynku należy do zarządcy cmentarza, którym w Nasielsku jest parafia.
Samorząd wyjaśnił ponadto, że MOPS każdorazowo ustala z pracownikami domu pomocy społecznej, czy zmarła osoba miała rodzinę.
W przekazanym redakcji materiale nie ma jednak dokumentów potwierdzających przebieg takich ustaleń w odniesieniu do osób, których nazwiska widnieją na fotografiach.
Umowy dawały możliwość kontroli
Rozdzielenie obowiązków pomiędzy gminę, wykonawcę usług pogrzebowych i zarządcę cmentarza nie wyczerpuje zagadnienia odpowiedzialności za prawidłowe wykonanie pochówków finansowanych z publicznych pieniędzy.
Z umów obowiązujących w latach 2021–2025 wynika, że wykonawca miał obowiązek wcześniejszego pisemnego informowania MOPS o miejscu przechowywania i przygotowania ciała, a także o dokładnym terminie i miejscu pogrzebu.
Dokumenty przewidywały również możliwość kontroli jakości świadczonych usług, w tym przeprowadzanej bez wcześniejszego uprzedzenia wykonawcy.
Oznacza to, że MOPS dysponował narzędziami umożliwiającymi sprawdzenie, czy zamówione i opłacone czynności zostały wykonane zgodnie z umową.
Nie należy jednak utożsamiać kontroli prawidłowości pogrzebu z obowiązkiem wieloletniego utrzymywania grobu. Są to odrębne kwestie.
Zgromadzone dokumenty nie pozwalają ustalić, czy i jak często MOPS korzystał z przysługujących mu uprawnień kontrolnych, jakie były wyniki ewentualnych kontroli oraz w jaki sposób potwierdzano wykonanie usług.
Nie ma podstaw, aby twierdzić, że takich kontroli nie przeprowadzano. Ich przebieg pozostaje jednak nieudokumentowany w materiale, którym dysponuje redakcja.
Pochówki urnowe i parafialne wydatki
Osobną kwestią jest organizacja pochówków urnowych.
Ks. Szczepan Bugaj wyjaśnia, że parafia wybudowała na własny koszt grób przeznaczony na urny z prochami osób zmarłych w domach pomocy społecznej.
Proboszcz określa otrzymywane na ten cel kwoty jako niewielkie. Jak tłumaczy, część tych środków przeznaczana jest na pokrycie kosztów budowy grobu.
Dokładne ustalenie wysokości opłat związanych z poszczególnymi pochówkami wymagałoby porównania dokumentacji finansowej wykonawcy usług pogrzebowych z rozliczeniami parafii.
Możliwość kremacji przewidywała już umowa na 2021r., przy czym każdorazowo wymagana była zgoda zamawiającego.
Uchwała Rady Miejskiej w Nasielsku z 25-IV-2024r. dopuszcza zarówno pochówek tradycyjny, jak i kremację, uzależniając wybór między innymi od wyznania oraz woli zmarłego.
Z kolei umowa na 2025r. przewiduje, że rodzaj pogrzebu wskazuje MOPS w pisemnym zleceniu.
Sam fakt przeprowadzenia kremacji nie stanowi zatem dowodu nieprawidłowości. Ewentualnej weryfikacji wymagałoby jedynie ustalenie, na jakiej podstawie podejmowano decyzje dotyczące konkretnych osób.
Ile kosztował pogrzeb?
Analiza cenników stanowiących załączniki do umów pokazuje istotne zmiany cen usług pogrzebowych.
W 2024r. standardowy pogrzeb tradycyjny wyceniono na 1894,32 zł brutto, natomiast pakiet obejmujący kremację na 835,92 zł brutto.
Rok później ceny wynosiły odpowiednio 1613,52 zł i 2347,92 zł brutto.
W obu przypadkach chodzi o sumy pozycji określonych w załącznikach do umów, obejmujące jeden dzień przechowywania ciała. Nie muszą one odpowiadać ostatecznym kwotom na poszczególnych fakturach.
Nie można również utożsamiać ceny całego pakietu pogrzebowego z kosztem samej kremacji ani z opłatą otrzymywaną przez parafię.
Z opublikowanego przez MOPS porównania ofert na 2025r. wynika, że wybrany wykonawca zaproponował najniższe ceny spośród trzech oferentów zarówno w przypadku pochówków tradycyjnych, jak i kremacji.
Niska cena sama w sobie nie świadczy o niewłaściwym wykonaniu usługi. Istotne pozostaje natomiast to, czy wszystkie czynności przewidziane w umowie zostały rzeczywiście wykonane i odpowiednio udokumentowane.
Co wolno zrobić z grobem przed upływem dwudziestu lat?
Wątpliwości dotyczące ponownego wykorzystywania miejsc pochówku wymagają również odniesienia do obowiązujących przepisów.
Ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych co do zasady zabrania ponownego użycia grobu do pochówku przed upływem dwudziestu lat.
Przewiduje jednak wyjątki, między innymi dotyczące grobów murowanych przeznaczonych do pochowania więcej niż jednej osoby oraz pochówków urnowych.
Oznacza to, że obecność dwóch nazwisk przy jednym miejscu pochówku nie przesądza o naruszeniu prawa.
Dla oceny konkretnego przypadku konieczne byłoby ustalenie rodzaju grobu, sposobu pochówku, dat wcześniejszych pogrzebów oraz zapisów w dokumentacji cmentarnej.
Bez tych informacji nie można stwierdzić, czy doszło do nieprawidłowości.
Godność zmarłych i odpowiedzialność żywych
Sprawa nasielskiego cmentarza dotyka szczególnie wrażliwej kwestii – pochówków osób, które ostatnie lata życia spędziły w domach pomocy społecznej.
Niektóre z tych osób nie miały bliskich, którzy mogliby zatroszczyć się o ich pogrzeb i późniejsze utrzymanie grobu. W innych przypadkach rodziny mogą po latach poszukiwać miejsca spoczynku swoich krewnych.
Dlatego tak ważne jest, aby każde miejsce pochówku można było jednoznacznie zidentyfikować, niezależnie od tego, kto poniósł koszty pogrzebu i czy zmarły pozostawił rodzinę.
Z wyjaśnień ks. Szczepana Bugaja wynika jednoznacznie, że na cmentarzu w Nasielsku nie likwidowano grobów ani nie usuwano szczątków podczas prac porządkowych. Parafia przeprowadziła jedynie uporządkowanie części nekropolii, na której spoczywają między innymi mieszkańcy domów pomocy społecznej. Wyrównanie terenu, obsianie go trawą i wykonanie krawężników zostało w całości sfinansowane ze środków parafialnych.
Stanowisko proboszcza należy wyraźnie oddzielić od niepotwierdzonych zarzutów anonimowego informatora. Dotychczasowe ustalenia redakcji nie dają podstaw do stwierdzenia, że podczas tych prac bezprawnie usunięto jakiekolwiek szczątki.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie pytania zostały rozstrzygnięte. Nadal warto ustalić, czy dokumentacja cmentarna pozwala wskazać każde miejsce pochówku, czy zmiany w oznakowaniu zostały odpowiednio odnotowane oraz jak przebiegała kontrola pogrzebów finansowanych przez samorząd.
Osobnego wyjaśnienia wymaga rozbieżność w liczbie pogrzebów podanej przez MOPS. Do sprawdzenia pozostają również dokumenty dotyczące poszczególnych zleceń, ich wykonania i rozliczenia.
W przypadku fotografii otwartej mogiły redakcja ogranicza się do odnotowania relacji informatora. Nie ustalono okoliczności wykonania zdjęcia, dlatego nie ma podstaw do przypisywania komukolwiek winy.
Najważniejsze pozostaje poszanowanie godności zmarłych i zapewnienie, że ich miejsca spoczynku są właściwie udokumentowane. Wyjaśnienie tych kwestii powinno opierać się na księgach cmentarnych, dokumentach MOPS, rozliczeniach wykonawcy oraz oględzinach konkretnych grobów, a nie na przypuszczeniach.
Graves Under Question: What Happened at the Cemetery in Nasielsk?
Two nameplates attached to a single cross, allegations concerning burial sites for residents of nursing homes, and questions about oversight of funerals financed by local government. The situation involving a section of the parish cemetery in Nasielsk has raised concerns that require clarification. Father Szczepan Bugaj, pastor of St. Adalbert Parish, firmly denies that any graves or human remains were removed during maintenance work. He emphasizes that the parish merely cleaned up the area and paid for all the work itself.
Two names on one cross
The editorial office received photographs showing burial sites at the parish cemetery in Nasielsk. Some images show crosses bearing two nameplates.
One photograph shows nameplates commemorating Zofia Gapińska, who died on November 30, 2021, and Anna Drochocka, who died on January 5, 2021. Another shows Katarzyna Korczakowska, who died on March 17, 2022, and Anna Juńczyk, who died on February 17, 2024. The editorial office also received additional photographs showing similar arrangements.
However, the presence of two nameplates on a single cross does not, by itself, constitute evidence of wrongdoing. The photographs do not establish whether both individuals were buried in the same grave or whether the cross marks adjacent burial sites. They also do not reveal the type of burial, the construction of the grave, or whether any subsequent work was performed there.
It is also important to remember that the dates on the nameplates are dates of death, not burial dates. Establishing the precise chronology of the funerals requires examining cemetery records.
An informant makes allegations. The pastor denies them
The matter was brought to the editorial office by an informant who requested anonymity.
According to this person’s account, additional deceased individuals were allegedly buried in relatively recent graves in a section of the cemetery used for residents of nursing homes.
The informant also claims that the ground was subsequently leveled, some grave markers were removed, and the sites were allegedly intended for additional burials.
These are serious allegations. However, the material collected so far does not establish that they are true. In particular, the editorial office does not possess documentation linking individual photographs to grave numbers, burial dates, or cemetery register entries.
The editorial office therefore contacted Father Szczepan Bugaj, pastor of St. Adalbert Parish in Nasielsk, seeking clarification.
The priest firmly denies that any graves were removed, remains exhumed, or buried individuals relocated during the maintenance work.
According to his account, the work was strictly intended to improve the condition of the cemetery grounds. It concerned a section where, among others, deceased residents of nursing homes are buried.
The ground was leveled, grass was planted, and curbstones were installed. The pastor emphasizes that all these improvements were financed entirely by the parish.
Father Bugaj maintains that none of the deceased were removed from their resting places. All remain in their graves, and the work was intended solely to improve the appearance and condition of a neglected section of the cemetery.
This distinction is important. Leveling the ground, improving burial plots, or changing their external appearance does not necessarily mean that graves have been eliminated.
Can every burial site still be identified?
During a joint visit to the cemetery, Father Szczepan Bugaj also discussed an inventory that had been carried out.
According to the pastor, it is possible to identify the burial sites shown in the photographs provided to the editorial office.
He acknowledged, however, that not all older grave markers have survived, particularly those associated with burials approximately twenty years ago.
The priest also mentioned one or two exhumations carried out at the request of families who had located their deceased relatives. He was uncertain about the precise number.
These cases must be clearly distinguished from the allegations made by the anonymous informant.
An exhumation performed at a family’s request in accordance with applicable regulations is entirely different from the alleged removal of human remains during cemetery maintenance.
The pastor’s explanation is that the parish did not eliminate graves but instead improved the grounds at its own expense.
Nevertheless, questions concerning cemetery records remain.
Can every burial site be located without difficulty following the maintenance work? Were changes to grave markers properly documented? Do the cemetery registers allow each deceased person’s name to be clearly associated with a particular grave?
Answering these questions would require comparing the records with the actual locations of burial sites.
A photograph of an open grave
Another element of the material provided to the editorial office is a photograph that, according to the informant, shows an open grave while preparations were being made for another burial.
The informant claims that a coffin was visible beneath a removed grave slab and that the coffin was not covered with soil.
The editorial office has not conducted a separate investigation into the circumstances surrounding this photograph.
The date on which it was taken, the precise location of the grave, the nature of the work being performed, and the reasons for the coffin’s exposure have not been established.
It is also unknown whether the situation involved legally authorized cemetery work or other circumstances.
For these reasons, the editorial office does not attribute responsibility to anyone for the situation described by the informant.
A photograph without its full context and supporting documentation cannot establish that any regulations were violated.
The information is therefore recorded as an allegation that may warrant further examination, not as proof of misconduct.
Social Welfare Center commissioned 46 funerals. One is missing from the breakdown
An important part of the matter concerns documents relating to funerals organized by the Municipal Social Welfare Center, known as MOPS, in Nasielsk.
In a response dated August 4, 2025, MOPS reported that it had commissioned a total of 46 funerals since 2021.
However, its breakdown listed 39 traditional burials and six cremations, totaling 45 funerals — one fewer than the stated overall number.
This discrepancy requires clarification. It is not known whether it resulted from an arithmetic error, a mistake in the report, or the omission of a particular case.
It should also be emphasized that these figures concern all funerals commissioned by MOPS during the period covered by its response. They do not establish how many deceased individuals were nursing home residents.
Nor do they represent a complete accounting for 2025 or include 2026.
In the same response, MOPS stated that it does not maintain records of grave locations because this responsibility belongs to the cemetery administrator.
The center also declared that every funeral it commissions includes the placement of an identification nameplate on the day of burial.
MOPS stated that it had neither interfered with graves nor approved work changing their appearance.
These statements concern activities commissioned by MOPS. They do not establish the condition of individual graves months or years after burial.
More than PLN 118,000 spent on funerals
Additional information appeared in a letter dated August 25, 2026, from Nasielsk Mayor Radosław Kasiak.
The mayor stated that from 2021 through 2025, funeral services commissioned by the municipality were performed by Polskie Centrum Szkolnictwa Funeralnego Sp. z o.o., based in Pomiechowo.
The total value of the services amounted to PLN 118,226.80.
The municipal office also reported that it had received no information or complaints concerning the removal of graves and had not discussed the matter with the parish.
According to the municipality’s position, its responsibilities associated with arranging a funeral end once the service has been performed and the invoice settled.
Subsequent maintenance of the burial site is the responsibility of the cemetery administrator, which in Nasielsk is the parish.
The municipality further explained that MOPS contacts nursing home staff in each case to determine whether the deceased had family members.
However, the material provided to the editorial office does not include documents confirming how these inquiries were conducted for the individuals identified in the photographs.
Contracts provided for inspections
The division of responsibilities among the municipality, funeral service contractor, and cemetery administrator does not fully resolve questions concerning oversight of funerals financed with public funds.
Contracts in force between 2021 and 2025 required the contractor to notify MOPS in writing in advance of the location where the body would be stored and prepared, as well as the precise date and location of the funeral.
The contracts also allowed the commissioning authority to inspect the quality of services, including without prior notice to the contractor.
This means that MOPS had contractual mechanisms for verifying whether the services it ordered and paid for were performed properly.
However, inspecting the performance of a funeral service should not be confused with responsibility for maintaining a grave over many years. These are separate matters.
The documents collected do not establish whether or how often MOPS exercised its inspection rights, what the results of any inspections were, or how the completion of services was verified.
There is no basis for claiming that inspections did not take place. Their course simply remains undocumented in the material available to the editorial office.
Cremation burials and parish expenditures
The organization of cremation burials is another issue.
Father Szczepan Bugaj explains that the parish built, at its own expense, a grave intended to hold urns containing the ashes of deceased nursing home residents.
The pastor describes the amounts received for these purposes as modest. According to his explanation, some of the money is used to recover the cost of constructing the grave.
Determining the exact fees associated with individual burials would require comparing the funeral contractor’s financial documentation with the parish’s records.
Cremation was already permitted under the 2021 contract, subject to the commissioning authority’s approval in each case.
A resolution adopted by the Nasielsk Municipal Council on April 25, 2024, permits both traditional burial and cremation, with the choice depending, among other things, on the deceased person’s religion and wishes.
The 2025 contract, in turn, provides that MOPS specifies the type of funeral in a written order.
Cremation itself therefore does not constitute evidence of misconduct.
Any further review would need to establish the basis on which decisions concerning particular individuals were made.
How much did a funeral cost?
An examination of price schedules attached to the contracts reveals substantial changes in funeral service prices.
In 2024, a standard traditional funeral was priced at PLN 1,894.32 gross, while a package including cremation cost PLN 835.92 gross.
A year later, the corresponding prices were PLN 1,613.52 and PLN 2,347.92 gross.
In both cases, these figures represent the sum of items listed in the contract attachments, including one day of body storage. They do not necessarily correspond to the final amounts charged on individual invoices.
Nor should the price of an entire funeral package be confused with the cost of cremation alone or the amount received by the parish.
According to the comparison of bids for 2025 published by MOPS, the selected contractor offered the lowest prices among three bidders for both traditional funerals and cremations.
A low price does not, in itself, indicate poor service.
What matters is whether all contracted activities were actually performed and properly documented.
What may be done with a grave before twenty years have passed?
Questions about the reuse of burial sites must also be considered in light of applicable law.
Poland’s Act on Cemeteries and the Burial of the Dead generally prohibits the reuse of a grave for another burial before twenty years have passed.
However, the law provides exceptions, including certain masonry graves designed to accommodate more than one person and burials involving urns.
Consequently, the presence of two names at one burial site does not automatically indicate a legal violation.
Evaluating a particular case would require establishing the type and construction of the grave, the form of burial, the dates of previous funerals, and the relevant cemetery records.
Without this information, it is impossible to determine whether any irregularity occurred.
The dignity of the deceased and the responsibility of the living
The situation at the Nasielsk cemetery raises a particularly sensitive issue: the burial of people who spent their final years in nursing homes.
Some of these individuals had no relatives able to arrange their funerals or subsequently care for their graves.
In other cases, families may seek to locate the resting places of relatives years after their deaths.
For this reason, it is essential that every burial site can be clearly identified, regardless of who paid for the funeral or whether the deceased left surviving relatives.
Father Szczepan Bugaj’s explanations are unequivocal: no graves were eliminated and no human remains were removed during the maintenance work at the Nasielsk cemetery.
The parish merely improved a section of the cemetery where, among others, deceased nursing home residents are buried.
The leveling of the ground, planting of grass, and installation of curbstones were financed entirely with parish funds.
The pastor’s position must be clearly distinguished from the unverified allegations made by the anonymous informant.
The editorial office’s findings to date provide no basis for concluding that any human remains were unlawfully removed during this work.
This does not mean, however, that every question has been resolved.
It remains important to establish whether cemetery records allow each burial site to be identified, whether changes to grave markers were properly recorded, and how funerals financed by the municipality were inspected.
The discrepancy in the number of funerals reported by MOPS also requires clarification.
Documents relating to individual funeral orders, their performance, and financial settlement remain matters for further examination.
Regarding the photograph of an open grave, the editorial office confines itself to reporting the informant’s account.
The circumstances surrounding the photograph have not been established, and there is therefore no basis for assigning blame to anyone.
The central concern remains respect for the dignity of the deceased and ensuring that their resting places are properly documented.
Clarification should be based on cemetery registers, MOPS documents, the contractor’s financial records, and examinations of specific graves — not speculation.
