Rozszerzona odpowiedzialność producenta ma przenieść część kosztów gospodarki odpadami z mieszkańców na producentów opakowań. Projekt ustawy wprowadzającej ROP w Polsce przedstawiło w sierpniu ubiegłego roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Mechanizm, który obowiązuje już w zdecydowanej większości krajów UE, spotkał się z aprobatą samorządów, ale wywołał krytykę części organizacji przedsiębiorców, które uznały go za nowy podatek.
Mimo wielu miesięcy prac ustawa wciąż nie trafiła do parlamentu, a wokół ROP narasta coraz więcej nieporozumień. Urząd Miejski w Zakroczymiu publikuje więc wyjaśnienia przygotowane przez Związek Miast Polskich.
Obecnie niemal cały koszt odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych spoczywa na mieszkańcach gmin. W 2023 roku samorządy zebrały z tego tytułu 12,65 mld zł. Niezależnie od tego, czy opłatę nalicza się od osoby, gospodarstwa, zużycia wody czy powierzchni nieruchomości, jej wysokość nie jest powiązana z ilością wytwarzanych odpadów. W praktyce każdy mieszkaniec płaci średnio około 30 zł miesięcznie.
Taki system nie motywuje ani mieszkańców do ograniczania ilości śmieci, ani producentów do projektowania lżejszych i łatwiejszych do recyklingu opakowań. Przykłady nadmiernego pakowania produktów są powszechne, a producenci nie ponoszą praktycznie żadnych konsekwencji finansowych swoich decyzji.
ROP ma to zmienić. Cele mechanizmu wynikają wprost z unijnej dyrektywy 2008/98/WE oraz rozporządzenia 2025/40. Producenci będą zobowiązani projektować opakowania tak, by minimalizować ilość odpadów i ułatwiać ich późniejsze zagospodarowanie. Promowane mają być systemy wielokrotnego użytku, a całość ma być finansowana przez opłatę produktową zróżnicowaną według rodzaju i „ekologiczności” opakowania.
Dzięki temu opłaty od producentów trafią do gminnych systemów i zmniejszą obciążenie, które obecnie w całości ponoszą mieszkańcy. Opłata produktowa nie jest więc podatkiem – to realizacja zasady „zanieczyszczający płaci”. Maksymalna stawka ma wynieść 4,5 zł za kilogram, co przy typowym opakowaniu oznacza koszt rzędu kilku groszy. Rodzina generująca więcej odpadów dołoży do systemu kilka złotych miesięcznie, co jest rozwiązaniem bardziej sprawiedliwym niż obecny model.
Koszty gospodarki odpadami rosną od lat. ROP zdaniem koalicji 13 grudnia daje szansę na ich zahamowanie i wprowadzenie uczciwszych zasad finansowania całego systemu. Politycy sa przekonani, iż producent poniesie koszta z własnej kieszeni i naiwnie wierzą w to, że dodatkowych opłat nie ukryje w cenie towaru.
What Is Extended Producer Responsibility and Why ROP Is Not a New Tax
Extended producer responsibility is designed to shift part of the cost of waste management from residents to packaging producers. The draft law introducing ROP in Poland was presented by the Ministry of Climate and Environment in August last year. The mechanism, already in force in the vast majority of EU countries, has been generally welcomed by local governments but criticized by some business organizations that call it a new tax.
Despite many months of work, the bill has still not reached parliament, and misunderstandings around Extended Producer Responsibility continue to grow. The Zakroczym Town Office has therefore published an explanation prepared by the Union of Polish Towns.
Currently, almost the entire cost of collection and management of municipal waste in Poland falls on residents of municipalities. In 2023 local governments collected 12.65 billion zlotys in waste collection fees. Regardless of whether the fee is calculated per person, household, water usage or property size, its amount is not linked to the quantity of waste produced. In practice every resident pays an average of about 30 zlotys per month.
Such a system does not encourage residents to reduce the amount of waste they generate, nor does it motivate producers to design lighter and more recyclable packaging. Examples of excessive packaging are common, and producers bear virtually no financial consequences for their choices.
ROP is meant to change that. Its objectives stem directly from EU Directive 2008/98/EC and Regulation 2025/40. Producers will be required to design packaging in a way that minimizes waste and makes it easier to manage. Reuse systems will be promoted, and the whole system will be financed through a product fee differentiated by the type and environmental performance of the packaging.
Fees paid by producers will flow into municipal waste systems and reduce the burden currently borne entirely by residents. The product fee is therefore not a tax – it is the practical application of the “polluter pays” principle. The maximum rate is set at 4.5 zlotys per kilogram, which for a typical package means a cost of just a few groszy. A household that generates more waste will contribute a few zlotys per month to the system, a solution considered fairer than the current model.
The costs of municipal waste management have been rising for years. ROP offers a chance to halt that increase and introduce fairer rules for financing the entire system.
Grot
