Facebook

ŻYCIE TOCZY SIĘ WŚRÓD NAS. Łabędź niemy – Cygnus olor (Gm.)

2017-04-12 2:00:53

Wiosną często słyszymy nad głowami charakterystyczny głośny dźwięk ptasich skrzydeł – to lecące łabędzie; żaden inny ptak nie wydaje podobnego.
Charakterystyka
Podczas lotu słychać głośny świst wolno i majestatycznie machających skrzydeł, spowodowany wibrującymi lotkami, co znany polski ornitolog, prof. Jan Sokołowski, określał powtarzającym się ciągiem dźwięków: „grał, grał, grał”. Łabędzie są powszechnie znane. Odznaczają się piękną i okazałą sylwetką. Chyba żaden ptak nie był tak często odtwarzany w malarstwie, rzeźbie i fotografii i opisywany w poezji. Mają 150–170 cm długości, skrzydła wielkości 53–63 cm, (rozpiętość obydwu skrzydeł wynosi około 235 cm). Waży 8–12,5 (a nawet do 22) kg. Dorosłe osobniki są białe, dziób mają pomarańczowy, ponad jego nasadą na czole występuje czarny guz (większy u samców w okresie godowym). Tęczówki oczu są szarobrązowe. Nogi mają czarne, krótkie i osadzone w tyle ciała. Skok i palce są dość gęsto pokryte niewielkimi, rogowymi tarczkami. Na lądzie poruszają się niezdarnie wykonując powolne, kołyszące się ruchy. W wodzie natomiast radzą sobie doskonale, dzięki spiętym błoną trzem przednim, długim palcom (czwarty, tylny palec jest krótki). Szyja jest dość długa i często wygięta esowato szyja. Ogon jest lekko zadarty. Osobniki młodociane (do 3. roku życia) są szare z szaroczerwonym dziobem bez narośli na dziobie. Pisklęta mają szary puch („brzydkie kaczątka” Andersena). Dwuletnie ptaki zachowują jeszcze szarą głowę, szyję i lotki. Samce z reguły wyraźnie większe od samic.

Zamieszkanie
Zamieszkują Eurazję od Łaby i Półwyspu Jutlandzkiego po Pacyfik. Łabędzie nieme migrują – przeloty trwają od lutego–maja wiosną , a potem we wrześniu–grudniu. Zimują w Europie, północnej Afryce oraz środkowej i południowej Azji. Polska populacja łabędzia niemego w większości odbywa krótkodystansowe koczowania. Na wpół oswojone osobniki pozostają na niezamarzających zbiornikach i karmione przez ludzi dobrze znoszą chłody zimy. Zajmują stojące zbiorniki wodne, z reguły z dużą ilością trzcin, w zimie spotykamy je również na wybrzeżu mórz, a na przelotach na wszelkich zbiornikach wodnych, nawet bardzo małych. W Polsce występuje na całym niżu obszar kraju, zajmując zbiorniki o różnej wielkości i charakterze, jak jeziora, stawy hodowlane, starorzecza i glinianki. Wiele ptaków zimuje w kraju, zarówno na niezamarzających wodach śródlądowych, jak i na wybrzeżu Bałtyku, wiele ptaków przebywa w miejscach, gdzie są dokarmiane przez ludzi.

Ciekawostka
– pożywienie
Nie powinno się jednak karmić ich chlebem, ponieważ nie posiada on żadnych substancji odżywczych dla tych ptaków, a długotrwałe spożywanie chleba może powodować u nich choroby.
W warunkach naturalnych żywią się limakami, małżami, pijawkami, larwami owadów. Dla rybołówstwa odżywianie tych ptaków jest nieszkodliwe, a nawet przynosi korzyści, bo chroni wody od zarastania przez chwasty, jak np. moczarka kanadyjska i osoka aloesowata.

Gdzie żyją?
Łabędzie nieme chętnie zajmują tereny większych zbiorników, mających otwartą przestrzeń wodną, a jednocześnie dość szeroki zarośnięty pas przybrzeżny. Omijają głębokie wodne zbiorniki o niezarośniętym piaszczystych brzegach.

Stałe
w związkach
Łabędź niemy tworzy monogamiczne związki. Kiedy osiąga dojrzałość płciową (w wieku około trzech lat) łączy się w trwałe pary. Związki często dobierają się już jesienią. Zdarzają się przypadki, że pary rozpadają się już po jednym sezonie lęgowym. Kiedy zimą łabędź znajdzie partnera, następuje wspólne wybieranie terytorium, którego ptaki często muszą bronić przed innymi łabędziami.

Co z gniazdami?
Po stopnieniu śniegów pary przystępują do budowania gniazd. Lokują je w zaroślach i szuwarach, w miejscach osłoniętych przed intruzami. Tereny lęgowe zajmują ptaki wczesną wiosną, kiedy lód jeszcze częściowo zalega. Każda para zajmuje pewien odcinek obszaru i zaciekle go broni. Gdy samiec zauważy rywala, ściga go i stara się odpędzić, uderzając skrzydłami, a nawet chwytając dziobem za skórę na głowie. Szczególnie walczące samce są bardzo agresywne, zdarza się, że jeden z nich ginie podczas starcia. Odważnie rzucają się również na każdego innego spotkanego przeciwnika. Zdarza się, że dorosłe ptaki zabijają pisklęta sąsiadów. Przytaczano przykłady topienia atakujących ptaki lisów lub psów. Dlatego szczególnie trzeba mieć się na baczności w okresie wodzenia piskląt. Gniazdo ścielą w miejscach trudno dostępnych – np. na wysepkach lub stertach starej trzciny. Jego zrąb tworzą gałązki i grubsze badyle, wierzch delikatne liście trzcin i sitowia, a wnętrze wysłane jest piórami puchowymi Samiec przynosi budulec dziobem i podaje samicy, a ona układa go we właściwy sposób, wygniatając zagłębienie. Samica składa w drugiej połowie kwietnia lub w maju 5 – 9 jaj (oswojone podobno nawet do 12). W wysiadywaniu, trwającym 35 – 41 dni biorą udział obydwie płci, chociaż samiec zwykle czuwa jedynie nad bezpieczeństwem. Lęgi mają raz do roku.

Pisklęta…
Po powrocie na lęgowiska przez ok. 5 tygodni tracą zdolność lotu, co spowodowane jest utratą lotek skrzydeł, wtedy też opiekują się młodymi. Pisklęta są dość wcześnie wyprowadzane na wodę, mając wrodzoną zdolność pływania. Gdy się zmęczą, wchodzą na grzbiet matki, sadowiąc się pod osłoną lekko wzniesionych skrzydeł. Młode żywią się pędami roślin, wydobywanymi z wody przez rodziców. Podczas wodzenia piskląt matka płynie na czele, a ojciec zabezpiecza tył pochodu. Mają zdolność nurkowania, czego nie potrafią ptaki dorosłe.
Łabędzie

– królewskie ptaki
Widok podrywających się ptaków z tafli wody w powietrze jest zaskakująco piękny. Stare osobniki podobno potrafią wznieść się prawie pionowo zaledwie kilkoma uderzeniami skrzydeł. Nazwę „niemy” zawdzięcza ptak faktowi, że najczęściej pozostaje milczący, chociaż ma doskonale rozwinięty słuch, a nawet wydaje dźwięki: w gniewie syczy, w porze lęgowej wydaje dźwięki podobne do głosu żurawi, ale znacznie cichsze.
Dorosłe samce potrafią czasami szczekać, jak szczenięta lub nawet gwizdać.
W kraju jest objęty ścisłą ochroną gatunkową Żyje do ok.20 lat, chociaż w Danii niedawno odnaleziono ptaka, który był obrączkowany 40 lat temu! W Polsce naliczono się ostatnio istnienia 6000 – 6500 par lęgowych tego gatunku.

Jerzy Wysokiński

Comments

comments

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *