Facebook

HISTORIA. Osobna izba dla dziadów

2020-03-27 12:47:12

Szpitale jako miejsca dla chorych, istniały już w starożytności, jednak w Europie naszej ery nazwa ta objęła instytucje charytatywne przypominające bardziej przytułki niż miejsca leczenia. W Polsce tak pojmowane szpitale powstawały od XI w.

Nie wiemy, kiedy w Nowym Dworze powstał pierwszy szpital. Być może założyli go bernardyni, którzy zgodnie ze swoją regułą mieli opiekować się chorymi. W XVIII w., gdy siedziba parafii znajdowała się w Okuninie, istniał tam parafialny dom szpitalny. Budynek ten położony był na gruntach kościelnych, opiekę nad nim sprawował proboszcz. Nie wiemy, kto ufundował ten szpital; być może byli to kolatorzy (osoby zobowiązane do utrzymywania parafii, najczęściej właściciele terenu, na którym się znajdowała), możliwe też, że któryś z duchownych.

Szpital w Okuninie istniał jeszcze w 1778 r., kiedy to nowy właściciel tych dóbr ks. Stanisław Poniatowski postanowił je oczynszować. Projekt tego przedsięwzięcia przewidywał założenie domu miłosierdzia dla chorych, kalekich, starych i potrzebujących pomocy.

Przenosiny

Wraz z przeniesieniem siedziby parafii do Nowego Dworu i wybudowaniem tu nowego kościoła, przeniesiony został także szpital. Opis parafii z 1801 r. nie wymienia już budynku szpitalnego w Okuninie. W tym samym dokumencie możemy przeczytać, że szpital znajdował się w Nowym Dworze.

Murowany dom szpitalny ufundowany został przez księcia Poniatowskiego w 1792 r. Wybudowano go między świątynią a plebanią, w miejscu gdzie obecnie znajduje się nowy kościół. Był to budynek murowany, kryty dachówką, tynkowany, miał 4 izby, w tym 2 z alkierzami, 8 okien i 6 drzwi.

Dla ubogich, zwanych także dziadami i babkami kościelnymi, przygotowano jedną izbę, podobne pomieszczenie zajmowała infirmeria dla chorych. W domu tym zatrzymywali się również podróżni, których nie stać było na inne schronienie. Dwie pozostałe izby przeznaczono dla pracowników parafialnych.

Przede wszystkim jałmużna

W akcie lokacyjnym książę S. Poniatowski zarządził, by kary nakładane na nieuczciwych urzędników miejskich przeznaczane były na utrzymanie domu miłosierdzia. Właściciel miasta płacił pensję chirurgowi zajmującemu się szpitalem, chorzy wspierani byli też jałmużną. Jednak już w 1801 r. jako jedyne źródło finansowania domu szpitalnego wymieniane były jałmużna i dochód z pojedynczych dotacji. Podobnie, jak inne budynki w mieście szpital wielokrotnie dewastowany był przez powodzie. Koszty remontów ponosili parafianie, lub pokrywał je urzędujący proboszcz.

W miarę upływu lat budynek, nazwany szpitalem katolickim, zatracił swoją charytatywną funkcję. W połowie XIX w. ówczesny proboszcz ksi¹dz Andrzej Bielecki informował Radę Opiekuńczą Zakładów Dobroczynnych w Warszawie, że na terenie parafii nie ma domu pomocy. Wyjaśniał, że wraz z przejęciem miasta i okolicznych wiosek pod zarząd państwa  ustały wpływy z czynszu. Parafia pozbawiona tych dochodów, przy jednoczesnym zubożeniu parafian, nie miała środków na stałą akcję charytatywną. Dawny szpital stał się wyłącznie budynkiem mieszkalnym.

Trafiony pociskiem

We wrześniu 1939 r. został trafiony pociskiem. Całkowitemu rozbiciu uległa jedna jego połowa, a na drugiej zniszczony został dach. Zburzonej części domu nie odbudowano. W pozostałej przez wiele lat po wojnie odbywała się między innymi katechizacja. Rozebrano ją, gdy zaistniała konieczność budowy nowego kościoła.

Później instytucja szpitala pojawiała się w Nowym Dworze jedynie doraźnie, na przykład  podczas epidemii. Na stałe powróciła w okresie I wojny światowej – najpierw jako szpital polowy, potem sejmikowy, w końcu powiatowy.

Maria Możdżyńska

Budynek dawnych koszar rosyjskich, w którym od 1918 r. mieścił się szpital sejmikowy, a następnie powiatowy. Po przeniesieniu szpitala do nowego budynku pozostał tu oddział zakaźny. Od 2000 r. jest tu dom opieki

 

Artykuł pochodzi z archiwum Tygodnika Nowodworskiego (grudzień 2008 rok).

Comments

comments

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *