Facebook

Dlaczego „Dni Nowego Dworu” są w czerwcu? Nie bez powodu

2017-06-23 12:42:22

Jak powstają nazwy ulic? Kim są ich patroni? Dlaczego ulica o konkretnej nazwie znajduje się w tym, a nie innym miejscu? Na te pytania postaramy się odpowiedzieć w naszym mini cyklu „Nowodworskie ulice”.

Od wielu lat w końcu czerwca obchodzimy Dni Nowego Dworu. Jeżeli wybór pory roku dla tych uroczystości był przypadkowy, to możemy stwierdzić, że ich projektodawcy trafili w dziesiątkę. 26 i 29 czerwca to dni, w których Nowy Dwór przestał być wsią, a stał się miastem. Osoby, którym to zawdzięczany uczczono nadając ich imiona dwóm skwerkom.

Skwer im. Arcybiskupa Gnieźnieńskiego Dobrogosta z Nowego Dworu herbu Nałęcz

W czasach Dobrogosta w tym miejscu były prawdopodobnie pola lub las. Później przez wieki było to targowisko miejskie, punkt zborny dla oczekujących na zatrudnienie i miejsce przemówień, podczas różnego rodzaju demonstracji. Obecnie bardziej kojarzone jest z Baśką Murmańską niż z patronem, o którym przypomina kamień pamiątkowy.

Biskup Dobrogost, herbu Nałęcz, uważany jest za jednego z najznakomitszych hierarchów kościelnych XIV w.. Określano go jako inteligentnego, wykształconego i sumiennego. Na uniwersytecie w Padwie zdobył doktorat z prawa cywilnego i kanonicznego. W czasach, gdy nie używano nazwisk znany był jako Dobrogost z Nowego Dworu. Być może tu się urodził około 1355 r., na pewno tu mieszkała jego rodzina. Był synem kasztelana Tomisława czyli Tomasza, nie wiemy jednak, którym z kolei. To, że w dokumentach wymieniany jest na pierwszym miejscu, wynikać może z dwóch przesłanek: miał najwyższą godność spośród braci, mógł też być najstarszy wiekiem. W XIV w. w rodzinach rycerskich regułą było oddawanie do stanu duchownego młodszych dzieci, w tym wypadku mogło nastąpić odstępstwo, bo Dobrogost był niepełnosprawny.

Przez wiele lat był bliskim współpracownikiem Książąt Mazowieckich, a następnie króla Władysława Jagiełły. Podobno dzięki jego naleganiom król wypełnił ostatnią wolę zmarłej żony i majątek Jadwigi przekazał na potrzeby Akademii Krakowskiej. Posłował do Stolicy Apostolskiej i został legatem papieskim. Prawdopodobnie zmarł w 1401 r. Niektórzy historycy podają, że asystował przy ślubie Jagiełły z Anną Cylejską, którą miał przy tej okazji ukoronować. Oznaczałoby to, że żył jeszcze w 1402 r.

Bez wątpienia był tym nowodworzaninem, który w swoim życiu osiągnął najwięcej, arcybiskupstwo gnieźnieńskie było w Polsce najwyższą godnością kościelną. W czasie swojej kariery nie zapominał o rodzinnej miejscowości. Wyjednał dla niej kilka przywilejów, z tym najważniejszym z 29 czerwca 1374 r., podnoszącym Nowy Dwór do rangi miasta.

Skwer księcia Stanisława Poniatowskiego

Miejsce, w którym znajduje się skwer do 1939 r. było zabudowanym kwartałem miasta. Znajdowały się tu bogatsze domy i eleganckie sklepy. Wszystko to zostało zniszczone, podczas wrześniowych nalotów.

Obecny patron, Stanisław Poniatowski, urodził się w arystokratycznej rodzinie w Warszawie w 1754 r. Jako dziecko, dzięki wolnej elekcji, stał się członkiem rodziny królewskiej i wkrótce otrzymał tytuł księcia. Był bratankiem ostatniego króla Polski Stanisława Augusta, typowanym na jego następcę. Uważano, że stanowi przeciwieństwo własnego ojca znanego z ujmującego sposobu bycia, ale impulsywnego i rozrzutnego.

Stanisław Poniatowski był bardzo inteligentny i wszechstronnie wykształcony. Uchodził za doskonałego gospodarza i administratora. W swoich dobrach wprowadzał nowatorskie – jak na tamte czasy – rozwiązania ekonomiczne i prawne, zakładał liczne manufaktury i jako jedyna osoba w rodzinie nigdy nie miał kłopotów materialnych.

W karierze politycznej przeszkadzał mu jednak charakter. Książę nie krył, że nie podoba mu się warcholstwo szlachty. Należał do niewielkiej grupy osób, które trzeźwo oceniały ówczesny stan Rzeczypospolitej. Między innymi w realiach politycznych końca XVIII w. nie widział szans na zrealizowanie postanowień trzeciomajowej konstytucji.

Zaatakowany przez szlachtę, podczas obrad Sejmu Czteroletniego, zrezygnował z wszystkich pełnionych dotychczas funkcji politycznych, posprzedawał majątki leżące na terenie Rzeczpospolitej i na stałe wyjechał z kraju. Przez kilkanaście lat, gdy był właścicielem naszej miejscowości, dążył by powstała w tym miejscu wzorcowa osada. Zawdzięczamy mu nową siatkę ulic, przeniesienie parafii z Okunina, nowoczesne oświeceniowe prawodawstwo, powstanie i rozwój manufaktur. Ukoronowaniem był przywilej z 26 czerwca 1782 r. podnoszący po raz drugi Nowy Dwór do rangi miasta.

M. Możdżyńska

Comments

comments

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *